Trends 2040

In dit scenario wordt AI een basisvoorziening, zoals elektriciteit of internet. Je gebruikt het niet meer als aparte toepassing; het zit in de machine, de software, het gebouw en de telefoon. Het signaal van nu: assistenten werken al mee in auto's en in de programma's die medewerkers dagelijks openen. Quantumcomputers rekenen volgens de wetten van de quantummechanica en kunnen voor bepaalde problemen, zoals het nabootsen van moleculen, een grote versneller worden. Wanneer ze betrouwbaar genoeg zijn voor dagelijks gebruik, is nog onzeker. In dat scenario denkt in 2040 bijna alles mee waarmee mensen werken, van de heftruck tot het kantoorgebouw.

Een robot deed lang precies wat hij geprogrammeerd kreeg, beweging voor beweging. AI verandert dat. Zo'n robot krijgt een opdracht in gewone taal, zoals "ruim deze plank op", en bedenkt zelf de stappen. Hij leert door mensen na te doen en door een taak duizenden keren te oefenen in een simulatie. Nu al vervoeren auto's zonder bestuurder in een aantal steden passagiers. Humanoïde robots leren werken in ruimtes die voor mensen zijn gebouwd, met trappen, deuren en handgrepen, en worden in fabrieken en magazijnen getest. In het scenario voor 2040 delen machines wat ze leren: een robot bouwt voort op wat vergelijkbare robots elders hebben geoefend. Hoe snel dat gaat, hangt af van kosten en betrouwbaarheid.

Sensoren en camera's zijn de voelsprieten van de digitale wereld. Ze meten temperatuur, trilling, beweging en drukte, en worden steeds kleiner en betaalbaarder. AI herkent patronen in die metingen en ziet zo op tijd dat een pomp gaat haperen of dat het ergens druk wordt. Netbeheerders en fabrieken werken er al mee. In het scenario voor 2040 meten sensoren en camera's steeds meer van de wereld, en ziet AI in één oogopslag hoe een fabriek, een haven of een hele keten ervoor staat. Gegevens worden zo een grondstof: wie ze bezit en wil delen, bepaalt mee hoe ver zo'n keten komt.

Biotechnologie gebruikt levende cellen en hun DNA om iets te maken of te herstellen. Met de genbewerkingstechniek CRISPR passen onderzoekers een stukje DNA gericht aan. Toezichthouders als de FDA keurden de eerste behandeling met CRISPR goed, voor een erfelijke bloedziekte. Bij sommige vormen van bloedkanker passen artsen afweercellen van de patiënt aan, zodat die de kanker aanvallen. AI versnelt dit onderzoek: het voorspelt hoe eiwitten, de bouwstenen van het lichaam, eruitzien en rekent uit welke stoffen erop kunnen inwerken. Onderzoekers testen de beste kandidaten daarna in het laboratorium. In het scenario voor 2040 helpen zulke toepassingen meer mensen langer gezond te leven. Hoe snel dat lukt, hangt af van onderzoek, prijs en wat de samenleving ethisch aanvaardbaar vindt.

Het energiesysteem van 2040 draait op veel bronnen tegelijk. Zon en wind leveren afhankelijk van het weer, batterijen vangen de verschillen op, en nieuwe boortechnieken maken aardwarmte op veel meer plekken bereikbaar. Slimme stroomnetten sturen die stromen: ze meten overal, schakelen zelf om en verschuiven verbruik naar momenten met genoeg aanbod. AI voorspelt de opbrengst van zon en wind en de vraag van morgen. Die vraag groeit, ook door datacenters: het Internationaal Energieagentschap verwacht dat hun verbruik sterk stijgt. Techbedrijven sluiten daarom al contracten voor kleine modulaire kernreactoren, die vanaf de jaren dertig datacenters van stroom moeten voorzien. Accu's, netten en turbines vragen metalen als lithium en koper, en AI zoekt mee naar materialen die ze kunnen vervangen.

Technologie is geopolitiek geworden. De meest geavanceerde chips komen van een klein aantal fabrikanten, en de grootste AI-modellen van een handvol aanbieders. Regeringen beperken de export van chips en willen eigen datacenters, eigen modellen en eigen toegang tot grondstoffen. Dat streven heet digitale soevereiniteit. De Europese Commissie investeert in AI-fabrieken, en de Europese AI-wet stelt regels voor de ontwikkeling en het gebruik van AI, terwijl andere machtsblokken andere keuzes maken. In het scenario voor 2040 bestaan er meerdere technologische blokken naast elkaar, elk met eigen chips, modellen en regels, en organisaties die over grenzen werken, bewegen zich tussen die werelden.

In veel landen groeit het aantal ouderen en neemt het aantal werkenden af. De Verenigde Naties en de OESO voorzien verdere vergrijzing; hoeveel mensen er straks werken, hangt ook af van arbeidsdeelname en beleid. Zorg, techniek, onderwijs, logistiek en overheid zoeken in dezelfde vijver naar mensen. Automatisering wordt dan minder een besparing en meer een manier om het werk gedaan te krijgen. AI neemt administratie over, robots tillen en rijden, en mensen blijven langer en vaker in deeltijd aan het werk. Ook de klant verandert: een oudere bevolking vraagt andere producten en diensten. In het scenario voor 2040 hangt wat een organisatie aankan meer af van de samenwerking tussen mensen, AI en robots dan van het aantal sollicitanten.

Veel grote veranderingen ontstaan waar krachten samenkomen. AI die in de computer uitrekent welke stof als medicijn of materiaal kan werken, en robotlaboratoria die dag en nacht testen, kunnen in dit scenario het zoeken naar nieuwe medicijnen en materialen sterk versnellen. Sensoren, AI en zorgrobots maken het in het scenario voor 2040 mogelijk dat veel meer ouderen veilig thuis blijven wonen. Een slim stroomnet dat zichzelf in balans houdt, laat zon, wind, aardwarmte en kernenergie samenwerken. En machines met een brein nemen het zware en het herhalende werk over, zodat mensen meer tijd krijgen voor wat mensen goed kunnen: oordelen, zorgen, ontwerpen. Welke combinatie het eerst doorbreekt, weet niemand.